Στιγμές από το παρρλθόν
Μια αστρολόγος μου είπε κάποτε ότι τη στιγμή που γεννήθηκα οι πλανήτες βρίσκονταν σε μια ευοίωνη συστοιχία. Ήταν σπάνια στιγμή, που προοιώνιζε καλή τύχη. Πάντα θα είχα ο, τι χρειαζόμουν. Έτσι κι έγινε. Ήμουν και συνεχίζω να είμαι πράγματι τυχερή.
Αθωότητα
Πέτα το, είναι βρώμικο. Το πείσμα μου αποδείχτηκε ευεργετικό. Το πεταμένο σπιρτόκουτο είχε μέσα μια χρυσή λίρα. Μια μικρή περιουσία που στήριξε την οικογένεια για αρκετό χρόνο. Ήταν τον καιρό της κατοχής, μόλις που είχα αρχίσει να περπατάω.
Στην ηλικία των τεσσάρων, έδωσα την πρώτη μου συνέντευξη σε γυναικείο περιοδικό της εποχής. Διαβάζοντάς την τώρα, διασκεδάζω αναγνωρίζοντας πτυχές του χαρακτήρα μου. «Δεν μου αρέσει να στήνω τους κύβους όπως δείχνουν τα σχέδια στο κουτί. Μου αρέσει να φτιάχνω δικά μου σχέδια!»
Στη γαλήνια ατμόσφαιρα στο εργαστήρι του πατέρα, σε ταραγμένους καιρούς
παίζω με τους κύβους με το αλφάβητο. Ποιο γράμμα είναι αυτό; Και αυτό; Φτιάχνω συλλαβές, μικρές λέξεις, μετά φράσεις. Σε λίγο μπορώ και διαβάζω. Όταν ήρθε ο καιρός να πάω σχολείο παραπονέθηκα. Αφού τώρα διαβάζω, τι άλλο έχω να μάθω;
Όταν μεγαλώσω, σίγουρα θα γίνω σοφή όπως οι μεγάλοι. Πίστευα ότι αυτοί τα γνώριζαν όλα. Ανυπομονώ να μεγαλώσω για να ξέρω κι εγώ.
Ενοχή και τιμωρία
Κάθε Κυριακή ακολουθούσα τη γιαγιά και τον παππού στην εκκλησία. Οι ψαλμωδίες, μου άρεσαν αν και δεν καταλάβαινα και πολλά. Ήταν όταν οι αστραπές και οι κεραυνοί έπεφταν από τον άμβωνα στο τέλος της λειτουργίας που με έκαναν να τρέμω. Αφού όλοι οι άνθρωποι είναι αμαρτωλοί, θα πρέπει να είμαι κι εγώ.
Στη ζωή πρέπει να υποφέρουμε, για να εξαγνιστούμε. Η ευτυχία είναι για αργότερα, για κάπου αλλού.
Αμπελοφιλόσοφος
Πριν λίγο καιρό βρήκα ένα τετράδιο εκθέσεων της έκτης δημοτικού. Το απόφθεγμα; « Η δημιουργικότητα δίνει τη μεγαλύτερη ευτυχία γιατί είναι η βασική δραστηριότητα του ανθρώπου».
Ψάχνοντας την ελευθερία
Στην ηλικία των δεκατεσσάρων ήμουν μια σκέτη επαναστάτρια, σύμφωνα με τις επιταγές της εφηβείας και των συνομηλίκων μου. Έπρεπε να είμαι μέλος της παρέας. Έπρεπε να καπνίζω για να γίνω αποδεκτή. Συναντιόμασταν στα διαλλείματα κάτω από τους ευκαλύπτους σ’ ένα απομακρυσμένο σημείο στον αυλόγυρο του σχολείου. Μου πήρε χρόνο και πολλή προσπάθεια να μάθω να καπνίζω. Πνιγόμουν, ένοιωθα ναυτία , μέχρι που λιποθύμησα μερικές φορές. Αλλά τα κατάφερα. Έκανα ότι έκαναν και οι άλλοι. Πάλευα για την ελευθερία χωρίς να καταλαβαίνω ότι σιγά σιγά παγιδευόμουν.
Πατέρα σ’ ευχαριστώ γι’ αυτό που μου κληροδότησες. Χωρίς πολλές νουθεσίες, ήσουν ο δάσκαλός μου, με το παράδειγμά σου. Τελικά κατάλαβα ότι αληθινή ελευθερία είναι να αναλαμβάνω την ευθύνη των σκέψεων, των λόγων και των πράξεών μου και να κάνω και τα τρία να ταιριάζουν. Από σένα έμαθα την αξία της καλοσύνης και της πραότητας. Έμαθα να χαίρομαι τη ζωή, έμαθα να εκτιμώ όλους και όλα, έμαθα τι θα πει σεβασμός. Σε είδα να τα βάζεις στην πράξη. Όλα αυτά όμως τα κατάλαβα και τα εκτίμησα πολύ αργότερα…
Ενηλικίωση
Παντρεύτηκα στα 22 τον σύντροφό μου μέχρι σήμερα και μέσα σε τέσσερα χρόνια αποκτήσαμε τρία παιδιά.
Πότε θα μάθω για τα μυστικά της ζωής; Γιατί νοιώθω ότι κάτι ακόμα πρέπει να μάθω, κάτι να βρω; Η αστρολόγος είχε δίκιο. Είχα τα πάντα κι ακόμα παραπάνω. Τότε τι ψάχνω να βρω;
Τέταρτη γέννα
Επιτέλους, καιρός ήταν να μου πει ο γυναικολόγος ότι περιμένω δίδυμα. Ήμουν ήδη οχτώ μηνών έγκυος στην τέταρτη εγκυμοσύνη. Και μάλιστα ούτε τώρα μου το είπε ο ίδιος. Με έστειλε για ακτινογραφία και το έμαθα ανάσκελα στο ακτινογραφικό τραπέζι. Ανάμικτα συναισθήματα χαράς και φόβου με τύλιξαν.
Τα δίδυμα γεννήθηκαν τον Ιανουάριο. Δυο πανέμορφα μωρά, δυο κόρες.
Αλαζονεία
Για δες φίλε μου πόσο εύκολα και πόσα πολλά παιδιά γέννησα…. Και μερικές γυναίκες κάθονται στο κρεβάτι εννιά μήνες για να κρατήσουν ένα παιδί και στο τέλος αποβάλλουν κι όλας.….
Θάνατος
Η παρέλαση της 25ης Μαρτίου ήταν μεγαλειώδης. Την παρακολουθήσαμε από το μπαλκόνι της Μεγάλης Βρετανίας. Τα μωρά τα αφήσαμε στο σπίτι με την Πέτρα. Η μια ψιλόβηχε σήμερα.
Η Πέτρα ζεσταίνει τις φόρμουλες. Όλα τα παιδιά κοιμούνται. Μια κραυγή από το δεύτερο πάτωμα. Το παιδί δεν αναπνέει…Ποιο δεν αναπνέει; Λες και θα έκανε διαφορά…. Ήταν η δεύτερη από τα δίδυμα. Αυτή που είχε λίγο βήχα σήμερα. Θάνατος της κούνιας η διάγνωση. Πόνος. Χρειάζομαι δύναμη για να αντιμετωπίσω την κατάσταση. Πρέπει να προστατέψω τα παιδιά, τη μάνα μου, τον πατέρα μου, να μην νοιώσουν πόνο. Πρέπει να σκεφτώ πώς θα το πω. Δεν πρέπει να ξυπνήσουν τώρα τα παιδιά.
Είχαμε αποφασίσει να πάμε μόνοι μας στην κηδεία. Αλλά η δύναμη μας εγκατέλειψε εκείνο το πρωί. Μερικά τηλέφωνα, και στενές φίλες έτρεξαν στο πλάι μας. Μεγάλη ανακούφιση. Και την ώρα που το μικρούτσικο φέρετρο έμπαινε στη γη, την ώρα που έκανα μια μεγάλη βουτιά μέσα μου για να πάρω δύναμη, συνειδητοποίησα ότι η πριγκίπισσά μου δεν ήταν εκεί μέσα. Πετούσε ελεύθερη κι ευτυχισμένη.
Δεν είπαμε τίποτα σε κανέναν παρά μόνον μετά την ταφή. Πρώτα το είπαμε στους παππούδες. Πρώτα έδωσα ένα τρινιτρίν στον πατέρα μου και μετά του το είπα. Στα παιδιά είπαμε ότι η Μαρίνα ήταν άρρωστη στο νοσοκομείο, για να συνηθίσουν στην απουσία.
Αυτό δεν συνέβη για το τίποτα. Συνέβη για να με ξυπνήσει από τον βαθύ ύπνο. Ήταν το καμπανάκι ότι πρέπει ν’ αλλάξω. Να γίνω καλύτερος άνθρωπος. Μέσα στον πόνο είδα φευγαλέα την πραγματικότητα.
Δυο χρόνια αργότερα και ο πόνος δεν λέει να περάσει. Η Λούση είναι πια δύο χρονών αλλά ακόμα δεν περπάτησε και λέει πολύ λίγα λόγια. Το να πενθείς αυτόν που δεν έχεις και να αγνοείς αυτόν που έχεις, εμποδίζει τη διαδικασία της ανάπτυξης.
Η ερώτηση με αποσβόλωσε, γιατί την έκανε ένα παιδί τεσσάρων χρονών: «Αν είχα πεθάνει εγώ και όχι η Μαρίνα, θα την αγαπούσες το ίδιο; Και θα πόναγες για μένα το ίδιο;»
Ευγνωμοσύνη
Αγοράσαμε το σπίτι που νοικιάζαμε για είκοσι χρόνια. Πρέπει να είναι μέσα στο αίμα μου η επίβλεψη οικοδομών. Μεγαλώσαμε το σπίτι, φτιάξαμε πισίνα, φτιάξαμε με λίγα λόγια έναν μικρό παράδεισο. Σ ευχαριστώ Θεέ μου για όλα όσα μου έδωσες. Θα Σε θυμάμαι κάθε μέρα, όχι μόνον όταν Σε χρειάζομαι. Πρέπει να χτίσω ένα μικρό εκκλησάκι εκεί στην άκρη του κήπου, δίπλα στην καγκελόπορτα. Δεν θα κοστίσει και πολύ. Ο Θεός δεν χρειάζεται υδραυλικά.
Θεραπεία
Μου είπε η Στιούαρτ για έναν δάσκαλο που ήρθε από την Αμερική και που μπορεί να μας διδάξει να βάλουμε το νου μας σε τάξη. Τι χάνουμε να πάμε;
«Ο θάνατος δεν είναι το τέλος. Η ψυχή, η πνευματική ενέργεια που έχει συνείδηση και είναι αιώνια, αφήνει το σώμα για να πάρει μια νέα γέννηση, μια καινούργια ζωή, σ’ ένα καινούργιο σώμα, να παίξει έναν καινούργιο ρόλο, σε μιαν άλλη οικογένεια, σ’ έναν άλλο τόπο.»
Αυτά που άκουγα επιβεβαίωναν την εμπειρία μου πριν δυο χρόνια την ώρα της ταφής. Η ψυχή είναι ζωντανή και πετάει προς ένα νέο προορισμό. Τι αίσθημα ελευθέρωσης ήταν αυτό, τι βάλσαμο για την καρδιά που πόναγε για τόσο καιρό.
Γύρισα στο σπίτι μ’ ένα ζευγάρι καινούργια μποτάκια. Η Λούση τα φόρεσε κι άρχισε να τρέχει.
Δωρεά
Δεν μπορούσα να ησυχάσω μέχρι που έβλεπα ολόκληρη την υδρόγειο και όλους επάνω της μέσα σένα προστατευτικό, θεραπευτικό φως. Θα ήταν πολύ εγωιστικό να σκέφτομαι μόνο τους δικούς μου, τους φίλους μου, την πόλη μου, τη χώρα μου. Όλοι και όλα στον κόσμο χρειάζονται ανακούφιση.
Η κοιλάδα των ρόδων
Ε, αυτό το βιβλίο πρέπει να το διαβάσουν όλοι. Κυκλοφορεί μόνο στην ελληνική γλώσσα σε λίγα αντίτυπα. Πρέπει να το μεταφράσω στ’ αγγλικά. Είναι η αποκάλυψη του εικοστού αιώνα. Πρόκειται για το ημερολόγιο του Πάουλους Αμαντέους Ντίναχ, ενός ασθενικού δασκαλάκου από τα περίχωρα της Ζυρίχης ο οποίος μετά από μια σοβαρή ασθένεια που τον άφησε σε κώμα για ένα διάστημα, ήρθε στο Μαρούσι να αναρρώσει. Εκεί κάθισε κι έγραψε τις μνήμες του από μια ζωή που βίωσε στη διάρκεια που ‘κοιμόταν’. Βίωσε τον εαυτό του να ζει στο μέλλον ― ή μήπως ήταν το παρελθόν; ― μέσα σ ένα άλλο σώμα σε μιαν άλλη εποχή, σ έναν άλλο πολιτισμό. Εκεί έμαθε και μετά αφηγήθηκε την ιστορία της Ευρώπης από την αρχή του εικοστού αιώνα μέχρι τα μέσα της τρίτης χιλιετίας. Ο κόσμος λέει, περνάει μέσα από μια δραματική μεταμόρφωση. Δεν πρόκειται για τελική και ολική καταστροφή αλλά πάντως για καταστροφή η οποία οδηγεί στην πλήρη αναθεώρηση της στάσης και της γνώσης της ανθρωπότητας.
Και η αναθεώρηση αυτή οδήγησε, λέει, στη δημιουργία ενός καινούργιου πολιτισμού, σε μιαν άνθηση των ανθρωπίνων ιδεωδών και στον πολιτισμό της μη-βίας. Αυτή η αναθεώρηση γίνεται όταν η ανθρωπότητα αποκτά τη γνώση της μορφής και του είδους της ενέργειας που κατοικεί σε κάθε ανθρώπινο ον στη μέση του μετώπου και ταυτόχρονα αντιλαμβάνεται τη μορφή και την ποιότητα της Υπέρτατης ενέργειας. Αυτό συμβαίνει όταν μια ομάδα από διακόσιους επιστήμονες συγκεντρώνονται σ’ ένα Ερευνητικό Ινστιτούτο στην Κοιλάδα των Ρόδων, κάπου στη Ευρώπη, και αποδεικνύουν επιστημονικά την πνευματική, πραγματικότητα της ύπαρξης. Μόνον τότε ο κόσμος μεταβαίνει, λέει, από τη λύπη στην ευτυχία, από τη βία στην ειρήνη. Ο συγγραφέας, το διάστημα που ζούσε στην Ελλάδα, δίδασκε Γερμανικά σε ελληνόπουλα. Εμπιστεύθηκε τα χειρόγραφε του ημερολογίου του σ’ έναν από τους μαθητές του με την παράκληση να τα μεταφράσει και κάποτε να τα εκδώσει. Σαράντα χρόνια αργότερα, ο μαθητής, καθηγητής τότε πλέον του Πανεπιστημίου εκπλήρωσε την επιθυμία του δασκάλου του.
Δεν μπορούσα να πάω πουθενά χωρίς αυτό το βιβλίο. Είχε γίνει η βίβλος μου. Μου έδινε μια ματιά στο μέλλον. Ήταν ένα θαυμάσιο μέλλον με λίγες αναταράξεις στη διαδρομή. Θα μπορούσα να αποφύγω τα δύσκολα και να ξανάρθω όταν τα πράγματα φτιάξουν…
Απελπισία
Τι είναι αυτός ο πόνος; Γιατί αυτό το κενό; Η ζωή γλιστράει ανάμεσα από τα δάχτυλά μου. Πότε θα βιώσω το ‘απόλυτο’; Θεέ μου βγάλε με από αυτή τη λασπολακούβα και Σου υπόσχομαι ό,τι θα κάνω ό,τι θες.
Ήταν άλλη μια μέρα στη δουλειά. Κάποιος τηλεφώνησε που ήθελε να με γνωρίσει. Ήρθε μ ένα κουτί σπιτικά γλυκά για να με ρωτήσει αν ενδιαφερόμουν να συνεργαστώ σ ένα παγκοσμίου εμβέλειας πρόγραμμα που ονομαζόταν «Παγκόσμια ΄Συνεργασία για έναν Καλύτερο Κόσμο» και που είχε εγκαινιαστεί τον προηγούμενο χρόνο από την Παγκόσμια Οργάνωση Brahma Kumaris. Πώς να μη συνεργαστώ; Ήξερα ότι ένας καλύτερος κόσμος ήταν καθ’ οδόν. Ο επισκέπτης μου δίδασκε τη Raja Yoga στην Αθήνα. Αυτό δεν με ενδιέφερε. Διαλογιζόμουν δεκαπέντε χρόνια τώρα. Αλλά ναι, με ενδιαφέρει να πάω στην Ινδία στο Mount Abu, να πάρω μέρος στο συνέδριο για το πρόγραμμα.
Το Βουνό
Πριν μερικά χρόνια, σ’ ένα ταξίδι για το Χονγκ Κονγκ, το αεροπλάνο σταμάτησε στη Βομβάη για ανεφοδιασμό. Η αεροσυνοδός ανακοίνωσε ότι μπορούσαμε να κατεβούμε, αν θέλαμε. Ήταν νύχτα. Βγήκα στην σκάλα. Η υγρασία και η ζέστη ήταν αποπνικτική. Κουνούπια και παράξενες μυρωδιές. Γύρισα μέσα στο αεροπλάνο. Να θυμηθώ να μην ξαναγυρίσω εδώ…
Δέκα χρόνια αργότερα… Το αεροπλάνο προσγειώθηκε στη Βομβάη νωρίς το πρωί. Ζέστη, υγρασία κουνούπια, παιδιά με μεγάλα μάτια και χαμογελαστά πρόσωπα, ζητιάνοι, όλα στη θέση τους. Περιμένουμε τη Σοβιετική αποστολή. Το αεροπλάνο είχε μεγάλη καθυστέρηση. Ευκαιρία να δούμε την πόλη. Ή μάλλον τη χαώδη κυκλοφορία. Μας πήρε τέσσερις ώρες να διασχίσουμε πάνω κάτω το μήκος της Βομβάης. Αυτοκίνητα, φορτηγά στολισμένα, σκυλιά, αγελάδες, πολλές αγελάδες, κάρα, τρίκυκλα, δίκυκλα, σε έναν σφιχτό εναγκαλισμό, όλα ένας κόμπος που δύσκολα λύνεται. Γιατί νομίζω ότι τα ξέρω όλα αυτά; Γιατί όλα είναι τόσο οικεία;
Πετάξαμε τελικά για το Άμνταμπαντ. Στο μικρό αεροδρόμιο μας υποδέχτηκαν λευκοντυμένοι μαθητές του Πανεπιστημίου, μ’ ένα ευωδιαστό κόκκινο τριαντάφυλλο, τσάι και γλυκά χαμόγελα.
Ένα κομβόι από ταξί ξεκίνησε το πεντάωρο ταξίδι για το βουνό. Κουρασμένη και νυσταγμένη, ξάπλωσα στο πίσω κάθισμα χρησιμοποιώντας την ποδιά της Λίλυ που ήταν η συνοδός μου και με υποδέχτηκε με το τριαντάφυλλο, για μαξιλάρι.
Στην αρχή νόμιζα ότι έγινε σεισμός. Δυο τρεις μαζί ταρακουνούσαν το αυτοκίνητο, υποθέτω για να γεμίσει καλύτερα το ντεπόζιτο. Μέχρι σήμερα και 30 ταξίδια στην Ινδία αργότερα, δεν έχω ρωτήσει να μάθω γιατί κουνούν τα αυτοκίνητα όταν γεμίζουν βενζίνη.
Σταματήσαμε πάλι, να ξεκουραστούν οι οδηγοί και να πιουν τσάι από ένα υπαίθριο και πρωτόγονο κιόσκι. Ο ατμός από το νερό που έβραζε πάνω σε ένα μικρό γκαζάκι, ανακατεύεται με τη νυχτερινή ομίχλη.
